Monumenta viaeque

Andreae Fritsch Oratio aditialis die IX m. Iulii in sede Universitatis Europaeae post orationes aditiales Aloisii Miraglia et Michaelis von Albrecht habita.

Etiam ego vos omnes, sodales, collegae, commilitones, salvere iubeo.

Titulus huius conventus est, ut vobis constat: “monumenta viaeque”. Gratias agimus tibi, Aloisi Miraglia, et omnibus cooperatoribus tuis, qui hunc conventum tecum praeparaverunt.

Haud ignoramus, quantum operae, quantum laboris, quantum colloquiorum necessarium fuerit, ut tot homines conveniant, qui de litterarum vi et de viis Latine docendi disputare atque etiam consentire possint. Itaque tibi, Aloisi, et omnibus te adiuvantibus iam nunc in antecessum summas gratias agimus.

Non dicam nunc de monumentis, sed pauca dicam de viis. Qui Sacram Scripturam novit et imprimis psalmos, certe haec verba novit: “Notas mihi facies vias vitae.” (psalm. 16,11) et “Vias tuas, Domine, demonstra mihi, et semitas tuas edoce me.” (psalm. 25,4) Nos igitur a pueritia usque ad senectutem identidem novas vias cognoscere debemus: vias vivendi, vias discendi, vias docendi. Nec inmerito ait Seneca: “Vivere tota vita discendum est” (dial. 10,7,3), de quo praecepto hodie primum seminarium meum habebo.

Liceat mihi nostram quaestionem, quae sint optimae viae docendi, comparare cum Senecae quaestione de ea via, quae ad vitam beatam fert. Scripsit enim: “Decernatur et quo tendamus et qua, non sine perito aliquo, cui explorata sint ea, in quae procedimus, quoniam quidem non eadem hic, quae in ceteris peregrinationibus, condicio est: in illis comprensus aliquis limes et interrogati incolae non patiuntur errare; at hic tritissima quaeque via et celeberrima maxime decipit.” (Sen. dial. 7,1,2) Estne ergo periculum, ne in docendo quoque tritissimae viae nos decipiant? Nam saepe “decipit frons prima multos” (ut ait Phaedrus 4,2,5 s.).

Sed habemus inter nos homines peritos, qui nobis vias probatas monstrare possint. Tamen unusquisque nostrum debebit caute et diligenter experiri, quae viae sibi aptae videantur et ad discendum et ad docendum. His diebus valebit illud dictum: “Homines dum docent, discunt.” (Sen. epist. 7,8) Tamen non solum ‘docendo discimus’, sed etiam melius docere discimus, dum aliorum vias docendi cognoscimus.

Aloisius moderatores seminariorum monuit, ut in seminariis habendis minus recitationes facerent, sed ut potius collocutiones fierent inter moderatores et participes. Ita lingua Latina inter nos reviviscere poterit. Iam aliquot annis ante hos versiculos finxi de condicione linguae Latinae hodierna, quos hoc loco repetere liceat:

Quamvis multi eam laudent,

pauci ea loqui audent.

Nos hanc linguam usurpare

nemo poterit vetare.

Quod tot saecula fecere,

nobis licet adhibere.

Lingua, quae sit in honore,

viva demum fit in ore.

Liceat etiam aliquot dicta in memoriam revocare, quae Ioannes Amos Comenius, magnus ille paedagagos saeculi septimi decimi, edidit, quae nos his diebus comitentur et nos adhuc Latine balbutientes ad Latine loquendum cohortentur:

• Naturae lex est, ut ad perfecta non veniatur nisi per imperfecta.

(Opera didactica omnia, Ad lectores 14)

Haec sententia nobis animos faciet. Perpulchri autem et ad nostra seminaria vel exercitia maxime idonei mihi videntur etiam hi versus Comenii:

• Saepe rogare, rogata tenere, retenta docere:

haec tria discipulum faciunt superare magistrum.

(Methodus linguarum novissima X, 160)

• Est aliquid docuisse alios, plus se prius ipsum,

ut sapiens aliis ne tibi desipias.

(Votum gamicum Henrico Martini consecratum)

• Saepe recordari medicamine fortius omni.

(Methodus linguarum novissima, cap. X, 87)

His versibus nobis omnibus in dies sequentes multa gaudia, magnos progressus, in summa optima quaeque exopto. Gratias ago humanitati vestrae. Dixi.